به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، خواندن و مرور اخلاق پیامبر اکرم(ص)، نوری در دل انسان روشن می‌کند؛ نوری که فقط عظمت یک شخصیت تاریخی را به یاد نمی‌آورد، بلکه انسان را دوباره به ریشه‌های انسانی و اخلاقی خویش متوجه می‌سازد. در توصیفی که استاد مطهری از اخلاق و سیره نبوی ارائه می‌کند، پیامبر(ص) شخصیتی است که رفتار و گفتارش یکدیگر را تأیید می‌کنند و سخنش در عمل معنا پیدا می‌کند. او در برابر تبعیض و اشرافی‌گری می‌ایستاد، از تکبر و چاپلوسی دوری می‌کرد، با مردم عادی و فرودستان نشست‌وبرخاست داشت و در عین مهربانی و نرمی، هنگامی که پای اصول و ارزش‌ها به میان می‌آمد، استوار و باصلابت بود.
شاید راز ماندگاری سیره پیامبر(ص) را بتوان در همین «جمع اضداد» جست‌وجو کرد؛ قدرتی که به خشونت آلوده نیست، تواضعی که نشانه ضعف نیست و معنویتی که از متن زندگی و ارتباط با مردم جدا نمی‌شود.
بنابر روایت شفقنا، در کتاب «یادداشت‌های استاد مطهری»، گزیده‌ای از ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری پیامبر اکرم(ص) چنین بیان شده است:
۱- عمل پیامبر(ص) پشتیبان و تأییدکننده سخنان او بود؛ زیرا گفتاری که با کردار همراه نباشد، مانند جسمی بدون روح است. رفتار او با تبعیض و اشرافی‌گری سازگاری نداشت و با مردم عادی و فرودستان رفاقت و دوستی می‌کرد.
۲- پیامبر(ص) با رفتار خود به سخنانش نیرو و جان می‌بخشید و در ارتباط با مردم، به‌ویژه افراد ساده و فرودست جامعه، اهل رفاقت و محبت بود.
۳- سیره و رفتار او بر ضد تبعیض و اشرافی‌گری قرار داشت و در زندگی اجتماعی، امتیاز ویژه‌ای برای طبقات برخوردار قائل نمی‌شد.
۴- پیامبر(ص) از تکبر و خودبزرگ‌بینی بیزار بود. از همین رو دستور داد قباهای بلند کوتاه شوند، بر الاغ بدون زین سوار می‌شد و روی زمین می‌نشست. با یاران خود در کارها مشارکت می‌کرد و در چنین فضایی، برای نمونه هنگام ساخت مسجد مدینه، ارباب قریشی و غلام حبشی در کنار یکدیگر کار می‌کردند.
۵- زندگی و رفتار او ساده بود، اما قلبی سرشار از محبت و روحی بزرگ و زیبا داشت. صدایش طنین و جذابیتی خاص داشت و نگاهش نیز از نفوذ و گیرایی ویژه‌ای برخوردار بود؛ به‌گونه‌ای که دل‌ها را مجذوب خود می‌کرد.
۶- مردم، در عین اینکه پیامبر(ص) را رهبر و فرمانده خود می‌دانستند، با او همچون یک دوست نیز رفتار می‌کردند؛ نه اینکه صرفاً او را فرمانده نظامی یا حتی پیامبر ببینند. او به اصحاب خویش آزادی می‌داد.
۷- پیامبر(ص) با وجود آنکه در جایگاه حاکم و رهبر جامعه قرار داشت، برای پیروان خود آزادی، برابری و برادری به ارمغان آورده بود.
۸- او از چاپلوسی و تملق به‌شدت نفرت داشت و اجازه نمی‌داد شخصیت و جایگاهش وسیله‌ای برای تملق‌گویی دیگران شود.
۹- رفتار پیامبر(ص) با بردگان و حتی اسیران نیز همراه با خوش‌رفتاری و کرامت بود.
۱۰- شجاعت و توانایی خارق‌العاده او در فرماندهی، در کنار بی‌اعتنایی‌اش به مرگ، از ویژگی‌های برجسته شخصیت او بود؛ به‌گونه‌ای که هم در نگاه خودش و هم در چشم دیگران، مرگ کوچک جلوه می‌کرد.
۱۱- ماجرای مرد یهودی که بر سر پیامبر(ص) خاکستر می‌ریخت، نمونه‌ای روشن از اخلاق کریمانه اوست. هنگامی که آن مرد بیمار شد، پیامبر(ص) به عیادتش رفت.
۱۲- زندگی، رفتار و ویژگی‌های اخلاقی پیامبر(ص) سرچشمه الهام برای محبت، قدرت، خلوص، پایداری، بلندی اندیشه و زیبایی روح بود.
۱۳- صلابت و نفوذ نگاه او و شکوه روح فاتحش، چنان اثری داشت که دل‌ها را تحت تأثیر قرار می‌داد و به تسخیر درمی‌آورد.
۱۴- خلق‌وخوی پیامبرانه، در مجموع با سایر الگوهای رفتاری مانند خلق‌وخوی شاهانه، حکیمانه یا عارفانه تفاوت داشت و ویژگی‌های خاص خود را دارا بود.
۱۵- خلق‌وخوی رسول اکرم(ص) تنها یک خلق‌وخوی پیامبرانه نبود؛ بلکه به تعبیر استاد مطهری، «خاتمانه» نیز بود.
۱۶- در شخصیت پیامبر(ص)، نوعی هماهنگی و تقارن میان عرصه‌های به ظاهر متفاوت دیده می‌شد؛ از یک سو در جنگ و سیاست و کشمکش‌های نظامی، شجاع و متهور بود و فرماندهی فوق‌العاده داشت و از سوی دیگر، در معنویت، پارسایی و مبارزه با نفس، جایگاهی بلند داشت و نماز را دوست می‌داشت. همین‌طور میان نرمی در اخلاق شخصی و استواری و صلابت در مسائل اصولی، هماهنگی ویژه‌ای وجود داشت.
۱۷- درباره ویژگی‌های جسمانی پیامبر(ص) نیز قدر مسلم آن است که از بنیه و مزاج سالمی برخوردار بود. در شصت‌وسه سالگی تنها چند تار مو از چانه و احتمالاً بناگوش او سفید شده بود که گفته‌اند حدود هشت تار بوده است. بسیار کم بیمار می‌شد و حتی نوشته‌اند که جز بیماری‌ای که به وفاتش انجامید، بیماری دیگری نداشت. صدایی رسا، طنین‌دار و جذاب داشت و نگاهش نافذ و عمیق بود؛ از همین رو مسلمانان را «صبا» می‌گفتند.
۱۸- از نظر ویژگی‌های روحی، قلب پیامبر(ص) سرشار از محبت بود و این محبت حتی در ارتباط او با جمادات نیز جلوه داشت؛ چنان‌که گفته شده است با جمادات نیز عشق می‌ورزید.